Projectie van de levensgrote Camera Obscura, rechtop gezet en spiegelbeeldig omgekeerd. Digitaal gefotografeerd.

Begin mei 2012 werd mij gevraagd een levensgrote Camera Obscura te bouwen voor een basisschool in Amsterdam. Het was een onderdeel van een totaal aantal kunstuitingen waar fotografie, film en media centraal staat. Kinderen kunnen zo kennis maken met de oudste vorm van fotografie.

Eigenlijk is de Camera Obscura geen fotocamera, want deze bestond al voordat fotografie was uitgevonden. In de Renaissance schijnen kunstschilders al gebruikt te hebben gemaakt van de Camera Obscura om perspectief beter te kunnen schilderen. Een van de eerste afbeeldingen van een Camera Obscura dateert van 1544. Hierbij wordt een projectie gemaakt van de zonsverduistering omdat je de zonsverduistering met je blote oog niet kan waarnemen.

Deze afbeelding komt uit de Radio Astronomico et geometrica liber van 1558 van Rainer Gemma Frisius

1544 een van de eerste afbeeldingen van een Camera Obscura

Levensgrote Camera Obscura van 1,5m diep, 2m hoog en 3 meter breed. Geschikt voor ongeveer 8 mensen.

In 1837 schreef Hildebrand (Nicolaas Beets) het boek Camera Obscura en in zijn voorwoord schreef hij:

“De schaduwen en schimmen van nadenken, herinnering en verbeelding vallen in de ziel als eene Camera Obscura, en sommigen zoo treffend en aartig dat men lust voelt ze na te teekenen, en met ze wat bij te werken, op te kleuren, en te groeperen, er kleine schilderyen van te maken, die dan ook al naar de groote Tentoonstelling kunnen gezonden worden, waar een klein hoekjen goed genoeg voor hen is. ……. ”
Het kan bijna geen toeval zijn, maar in hetzelfde jaar 1837 was fotografie ontwikkeld tot een procédé waarbij ook echt de foto’s bewaard konden worden. Er hoefde dus niet echt geschilderd meer te worden.
Joseph Nicéphore Niépce had al jaren daarvoor enorm veel tijd gestoken in het maken van foto’s en in 1822 was het hem gelukt om een foto te maken op een soort asfalt. Het beeld kon echter niet bewaard worden omdat het hem niet lukte de foto te fixeren. Na overlijden van Niépce ging Louis Jacques Mandé Daguerre er met de eer vandoor. Hij werkte al een tijdje samen met Niépce en Daguerre ontdekte bij toeval hoe je met kwikdamp een fotografie afbeelding kon fixeren. Toen hij dat ontdekte schonk hij in 1837 deze uitvinding aan de wereld. Dat klinkt veel nobeler dan het was, want hij hield er van de Franse overheid een riant pensioen aan over.
Onterecht wordt Daguerre vaak genoemd als de uitvinder van de fotografie.

De opbouw

De Camera Obscura die ik bouwde was 1,5 meter diep bij 2 meter hoog en 3 meter breed, zodat er ongeveer acht mensen in zouden kunnen staan.
Het gaatje in de wand moet heel klein zijn.

Het kleine gat van de Camera Obscura geeft een scherpe afbeelding

Als je het gaatje groter zou maken, dan krijg je een veel helderder afbeelding, maar hij wordt wel heel onscherp. Met een groter gat hoef je niet eerst 5 minuten in de ruimte te staan om de afbeelding te kunnen zien. Bij een klein gaatje dat een donkerder projectie levert, duurt het soms wel 5 minuten voordat je de afbeelding in de Camera Obscura duidelijk gaat zien.
Het is natuurlijk heel erg wennen omdat je het beeld op zijn kop ziet en spiegelbeeldig. Dus je moet jezelf eerst oriënteren en aan het licht wennen. Dan ga je steeds meer contouren waarnemen.
Op de foto hieronder kun je heel vaag ook allemaal kinderen op het schoolplein waarnemen. Ze lopen heen en weer. Op de projectie in de Camera Obscura zie je ze ook bewegen natuurlijk.

De schematische weergave van een Pinhole of Camera Obscura

De werkelijke projectie van de Camere Obscura

De omgedraaide afbeelding zoals wij het met onze hersenen zouden zien

In feite is de tegenwoordige fotocamera ook nog steeds een Camera Obscura. Het objectief projecteert het beeld ook op zijn kop en spiegelbeeldig op de beeldsensor van de camera. De digitale camera draait het beeld softwarematig weer om tot een normaal beeld.Het gaatje van de Camera Obscura is vervangen door een objectief met lenzen.

Natuurlijk kun je ook een veel kleinere Camera Obscura maken, de Pinhole Camera. Je kunt er zelfs foto’s mee maken. Je kunt dan een vel fotopapier op de achterwand van de Camera Obscura doen en dan krijg je een negatieve afbeelding. Het moet dan wel echt fotografisch fotopapier zijn en niet inktjet papier van moderne printers natuurlijk. In een Pinhole Camera heeft dan een gaatje ter grote van een hele kleine naald en je belicht de afbeelding dan ongeveer 10 seconden tot een minuut, afhankelijk van het weertype.

Hieronder vind je een foto gemaakt met een Pinhole Camera van ongeveer 20 cm breed, bij 15 cm diep en 20 cm hoog.

Een dia op 8x10inch gemaakt met een Pinhole